Πληροφορίες Προσβασιμότητας

Δήμος Τρικκαίων

Νέα χρονιά με το έθιμο των Καρκατζάλων στο Γοργογύρι του Δ. Τρικκαίων

2 Ιανουαρίου 2023

Μια μεγάλη γιορτή με παραδοσιακή.. φασαρία, περίμενε κατοίκους και επισκέπτες/τριες στο Γοργογύρι του Δήμου Τρικκαίων, ανήμερα την πρωτοχρονιά του 2023. Από βραδύς, η ομάδα των νέων του χωριού που έχει αναλάβει την αναβίωση του εθίμου των Καρκατζάλων, ετοιμάστηκε να περιδιαβεί περιδιάβηκε τα σπίτια του χωριού για ευχές και κεράσματα. Το πρωί της Κυριακής, πρώτη ημέρα του 2023, στην πλατεία του χωριού τα κυπριά και τα κουδούνια δημιούργησαν τη φασαρία που ξόρκισε το κακό, ετοίμασε τη νέα χρονιά να υποδεχθεί κάθε τι δημιουργικό, με στόχο και την ευφορία της γης.
Με συντροφιά τους ήχους των κυπριών, τη μουσική, το κρασί, τα τοπικά εδέσματα, η γιορτή ήταν μια συνέχεια της υποδοχής του νέου έτους και μια προετοιμασία για το γιορτινό τραπέζι και τη βασιλόπιτα.
Στη γιορτή – έθιμο παρέστη ο Δήμαρχος Τρικκαίων Δημήτρης Παπαστεργίου, που συνεχάρη τους διοργανωτές για τη συνέχιση της παραδοσιακής αυτής δράσης, που αναβιώνει κάθε χρόνο.

Από το γραφείο Τύπου

Θανάσης Μιχαλάκης

«ΤΑ ΚΑΡΚΑΤΖΑΛΙΑ»

απόσπασμα από το βιβλίο “ΓΟΡΓΟΓΥΡΙ ΤΡΙΚΑΛΩΝ – ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ” του δάσκαλου Λεωνίδα Θ. Κωτούλα

Τα Καρκατζάλια είναι έθιμο της Πρωτοχρονιάς, που διατηρείται στο χωριό μας και χάνεται στα βάθη του χρόνου. Μικροί και μεγάλοι, ανύπαντροι και παντρεμένοι, προμηθεύονταν την κατάλληλη φορεσιά, που αποτελείται από το μπουραζάνι, την κάπα ή το μαλέτο, το κυπρί ή το κουδούνι ή το τσιουκάνι , την πάνινη προσωπίδα (μάσκα) και την κοσσιά. Το μπουραζάνι το φορούσαν πάνω από το παντελόνι για να προφυλάσσονταν από το κρύο. Η κάπα ή το μαλέτο είχε κατσιούλα για να μπαίνει στο κεφάλι , έχουν άσπρο ή μαύρο ή καφέ χρώμα , είναι από τράϊο μαλλί και φοριόνταν πάνω από όλα τα άλλα ρούχα. Όλα μαζί αυτά μπαίνουν μέσα στο μπουραζάνι για να φαίνεται ο Καρκάτζαλος πιο χονδρός και να μην αναγνωριζόταν. Τα κυπριά τα κρεμούσαν στο στήθος και τα κουδούνια ή τα τσιουκάνια στη μέση. Η προσωπίδα ράβεται την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Πάνω της ράβουν φρύδια, μουστάκια και γένια από τα άσπρα μαλλιά του προβάτου.
Στο χέρι ο καθένας κρατούσε κοσσιά για να κόβει μια τούφα από τα μαλλιά των κοριτσιών, τρουβάδες για να βάζουν τα τζαφάρια, τα λουκάνικα και τις παππαδίτσες και ένα κακάβι για να μαζεύουν τη λίπα. Πίστευαν πως, αφού ο διάβολος ντύνεται, παραμορφώνεται και είναι δαίμονας, έτσι και ο άνθρωπος κρύβει τα μάτια του, βάζει πάνω του διάφορα σκέρτσα (κόλπα) και κάνει θόρυβο με τα «σαϊτανικά» κουδούνια και κυπριά που φορούν στα γίδια. Όλη η διαδικασία του εθίμου αρχίζει την Παραμονή των Χριστουγέννων. Κάθε απόγευμα, πριν αρχίσει να σουρουπώνει παρέες από αγόρια πηγαίναν με κουδούνια και κυπριά στις γύρω ράχες (ράχη Νταλαγέωργου – Ταψί, ράχη Αθανασίου Γκοβίνα, Καστρί και αλλού), κάθονταν πολλές ώρες, τα βροντούσαν για να φύγουν τα Παγανά από το χωριό και θυμίζαν ότι την Πρωτοχρονιά θα περάσουν από τα σπίτια και πρέπει να τους βρουν όλους εκεί. Οι παρέες σχολίαζαν τους ήχους και τη μελωδία κάθε κουδουνιού ή κυπριού ξεχωριστά ή μαζί. Όσων ακούγονταν φάλτσα προσπαθούσαν να βρουν ένα άλλο που να ταιριάζει. Αυτά τα έπαιρναν από το σπίτι τους ή τα δανείζονταν από συγχωριανούς τους και κάθε Καρκάτζαλος κοιτούσε να έχει το μεγαλύτερο κυπρί ή την μεγαλύτερη κουδούνα. Σουρουπώνοντας παραμονή Πρωτοχρονιάς στις ράχες αυτές θα ετοίμαζαν νωρίς τις θυμωνιές , θα άναβαν φωτιές για να φανούν σε όλο το χωριό και θα βροντούσαν τα κουδούνια . Αποβραδίς θα ετοίμαζαν κι όλες τις φορεσιές . Τις πρώτες ώρες της Πρωτοχρονιάς συγκεντρώνονταν κάθε παρέα σε ένα σπίτι και θα βοηθούσε ο ένας τον άλλο να ντυθεί. Όλοι κανόνιζαν να έχουν την ίδια ενδυμασία για να μην αναγνωρίζονται . Επισκέπτονταν τα σπίτια του χωριού καθώς και των γύρω χωριών. Η επίσκεψη γινόταν με τα πόδια , τρέχοντας και κάνοντας θόρυβο σκορπώντας στο πέρασμα τους τον πανικό ιδίως στα γυναικόπαιδα τα οποία κλείνονταν στα σπίτια . Αν συναντούσαν ηλικιωμένο τον περικύκλωναν , τον χαιρετούσαν περιπαίζοντας τον με τις κοσσιές κι αυτός θα τους φιλοδώριζε με ό,τι είχε. Για τον νοικοκύρη η επίσκεψη των ήταν μεγάλη ευχαρίστηση καθώς οι περισσότεροι αυτών ήταν κτηνοτρόφοι και ο ήχος των κυπριών και των κουδουνιών ήταν κάτι ξεχωριστό γι αυτούς. Σε κάθε σπίτι τους πρόσφεραν κρέας, λουκάνικα , τσιγαρίδες από τη γουρνοχαρά των Χριστουγέννων, ποτό ή χρήματα. Οι νοικοκυραίοι περίμεναν στην εξώπορτα και πρόσεχαν τους Καρκάτζαλους μην τους κόψουν και πάρουν τα λουκάνικα από το μπαλκόνι. Όποιο σπίτι είχε κορίτσι θα έβαζαν ένα Καρκάτζαλο να του κόψει μια τούφα μαλλιά για να τα βάλει στο χαϊμαλί της για να παντρευτεί την ίδια χρονιά. Φεύγοντας αντάλλαζαν ευχές για καλή χρονιά με υγεία ! Μπροστά στα πειράγματα και τις σκανταλιές του εθίμου αυτού θέλουμε να δείξουμε ότι μέσα μας έχουμε όλοι μας από ένα μικρό «Καρκατζαλάκι» που θέλει να πειράξει και να κάνει κακό αλλά τον κρατάει η αγάπη για το καλό !